Jo të ulej në vend, po vërtitej dhe fliste. Ja, ky ishte
Aristoteli, të menduarit duke lëvizur i të cilit u gozhdua në kujtimet e
historishkruesve. U bë i madh, sepse e dëgjonin, i rrinin sy-e-gojëhapur. Ndërsa
bëheshin të tillë, meqë ua blente vëmendjen. Vëmendjen ua blente. Vëmendjen. Vëmendjen
ua bleu edhe historishkruesve, me një që ishte nga elita dhe e dyta pse troç
nuk bënte si ta kur merrej me aktivitet. Ai ecte. Me këtë bënte të tjerët të
lakojnë kokën andej e këndej.
A bën njeriu peripatetizëm kur ecën e nuk mendon në atë
kohë? Se dihet se nuk bën kur mendon e nuk ecën. Po a mundet njeriu të mos
mendojë? Njeriu ndoshta po, ndërsa filozof që nuk mendon më gjeni, sepse për
ilaç duhet. Ai vetvetiu dhe natyrshëm mendon, edhe pse mund të mos ketë
aktivizuar “pajisjet” si kur flet. Filozofi tha se për njeriun e rëndomtë është
krejt jeshil kur hyn në ndonjë gjelbërim. Po pyete botanistin! Ai do të dinte
t’i kategorizojë bimët që gjenden aty. Ua di vlerën, peshën, moshën, brendësinë,
jashtësinë, bukurinë, çmimin dhe gjithçka, me një fjalë. E njëjta është edhe me
gjelbërimin social. Pra, i themi gjelbërim, sepse ka qenie të gjalla – njerëz.
Për njeriun e rëndomtë e tëra është njerëzim dhe kaq. Si për jeshillëkun. Ndërsa
ai që e njeh veten, i njeh edhe llojet e njerëzve të tjerë. Argumentimin e
marrim nga psikologjia bazë. Te fëmija nuk ka përemër “unë”, ani pse çaste-çaste
e dëgjojmë ta përdorë – ajo është për të treguar epërsi ndaj rivalëve të vet,
jo referencë për të se ka bërë ose se ka diç. Pra, ai nuk e njeh veten, prandaj
as botën nuk e njeh. Kur e zhvillon përemrin vetor për vete në vetvete, në
mendje, ai nis të dallojë të tjerët. Dikur dallon pesë përemra të tjerë (gjegjësisht
shtatë, se për vetën e tretë për të dy numrat dallon nga dy përemra).
Nëse bëhemi prozaikë kundrejt kësaj fjale, do të shohim se
e tërë jeta është shkollë dhe e tërë shkolla është peripatetizëm. E tërë
shkolla e njeriut është e barabartë me aq sa ka udhëtuar, me këmbë e me mendje.
Me shpirt e me sy. Njeriu duke rrugëtuar gjen ujë dhe si rezultat i bie vlera
tejemumit që pati marrë pak më parë, ashtu sikur se i bie vlera mësuesit aktual
kur gjen një më të mirë, më të plotë, thoshte Fatmir Muja. Pra, Aristoteli me
simbolikë ka paraqitur rrugëtimin e të mësuarit sublim të njerëzve. Sikur ua ka
bërë me dije se duhet ndjekur edhe mësues të tjerë, si edhe të thënat e tij t’i
verifikojnë edhe te ndonjë burim tjetër, duke e pasur në ndërdije se njerëzit
njihen nga e vërteta dhe jo anasjelltas, kur flasim prototipikisht.
Vlera e të menduarit nuk matet me shabllonin a standardet
fizike (të para), sepse objekti është metafizik (i paparë). Te mallrat ushqimorë
etj., çmimi është transparent për të gjithë, ndërsa çmimi i të menduarit, i
dijes dhe dimensioneve simotra njihet vetëm nga ata që veçmë e kanë në dorë
“mallin”.
Në të vërtetë, të thurim edhe ca për përmbyllje, njeriu
s’ka mundësi të mos bëjë peripatetizëm absolut. Në mos ecsh ti, të ecën koha.
Në paç mundësi të zgjedhësh çfarë të mendosh, nuk ke mundësi të zgjedhësh të
mos mendosh fare. Pra, kemi të dy komponentët-premisa, që mund të na shpiejnë
te konkluzioni se jemi patetikë të gjithë, në fund të fundit. Ideja është të
vetëdijesohemi përkrah këtij fakti. Dhe duke qenë patetikë, qoftë
filozofikë-mësuesorë, qoftë pasivë-njerëzorë – të kemi nxënës pranë vetes! Të kemi
dikënd që do të na ndihmojë të zhvillohemi. Sepse sipas Xhorxh Bernard Shoit
(George Bernard Shaw), “ai që mundet të bëjë një gjë, e bën. Ai që nuk mundet,
i mëson të tjerët.” Le të jemi tek e fundit tejemumi i njerëzve gjersa ata të
gjejnë ujë për të marrë abdest dhe le të pajtohemi se vlera jonë është e njëjta
për sytë tanë, por bie përpara ujit të pastër për abdest.
Arsim Jonuzi
08.07.2011
0 komente:
Post a Comment